Το ελεύθερο σχέδιο αποτελεί θεμελιώδη άξονα της εικαστικής δημιουργίας και λειτουργεί ως αφετηρία για την κατανόηση και ανάπτυξη όλων των μορφών τέχνης. Είναι ένα άμεσο και αυθόρμητο μέσο καταγραφής, που συνδυάζει την τεχνική δεξιότητα με την προσωπική έκφραση, δίνοντας σε αυτόν που το ασκεί, την δυνατότητα να αποτυπώνει, όχι μόνον την εξωτερική μορφή των αντικειμένων, αλλά να προβάλει μέσω αυτού και τις εσωτερικές του εμπειρίες και συναισθήματα.
Η εξάσκηση στο ελεύθερο σχέδιο συμβάλει ουσιαστικά στην καλλιέργεια της παρατηρητικότητας και της δημιουργικής σκέψης. Ο μαθητευόμενος καλλιτέχνης εξασκώντας συγκεκριμένους κανόνες, μαθαίνει να αναλύει την δομή, τους όγκους, τις αναλογίες και την σχέση των μορφών μέσα στον χώρο, αποδίδοντας τρισδιάστατες μορφές σε δισδιάστατη επιφάνεια. Μέσα από την διαδικασία αυτήν ο μαθητευόμενος μαθαίνει και παράλληλα διευρύνει την χωρική του αντίληψη, αντιλαμβανόμενος, εν τέλει, ότι και αυτός είναι μέρος ενός χώρου. Αυτό τον βοηθά να κατανοήσει και άλλες μορφές τέχνης και να κάνει συνδέσεις με την ζωγραφική, γεγονός που ενισχύει την ικανότητα του, να μπορεί να προσεγγίζει σύνθετα ζητήματα τέχνης
Φιλοσοφικά, το ελεύθερο σχέδιο μπορεί να ιδωθεί ως διάλογος ανάμεσα στο είναι και το φαίνεσθαι. Ο μαθητευόμενος καλλιτέχνης, σε ένα συνειδητό η ασυνείδητο επίπεδο, δεν αντιγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά την επανανοηματοδοτεί, επιχειρεί να αποδώσει όχι μόνον την μορφή, αλλά και την ουσία των όσων βλέπει.
Για τον Κάντ, το σχέδιο δεν είναι απλώς μια τεχνική στην υπηρεσία της ζωγραφικής, αλλά ένα κανονιστικό στοιχείο της αισθητικής εμπειρίας. Το σχέδιο αγγίζει την νοητική διάσταση της τέχνης, καθώς παραπέμπει σε αναλογίες, συμμετρίες και δομές, που μπορεί να αναγνωρίσει κάθε λογικό ον. Έτσι, συνδέεται με τον τρόπο αυτόν με την καθολικότητα της αισθητικής κρίσης
Το σχέδιο βρίσκεται στο όριο μεταξύ αισθητού και νοητού. Από την μία ανήκει στο χώρο της εμπειρίας –είναι κάτι που βλέπουμε. Από την άλλη, όμως, παραπέμπει σε μορφές που υπερβαίνουν την καθαρή αίσθηση και αγγίζουν την ιδέα της τάξης και της αρμονίας. Ο Καντ βλέπει σε αυτό μια μορφή πειθαρχίας της τέχνης: Το σχέδιο είναι εκείνο που καθιστά την τέχνη όχημα για την καλλιέργεια του πνεύματος και όχι απλή τέρψη των αισθήσεων
Στα εργαστήρια εκτός της μεθοδολογίας της εκμάθησης του ελ. Σχεδίου γίνονται συχνά προβολές με έργα καλλιτεχνών από όλο το φάσμα της ιστορίας της τέχνης με στόχο την γνωριμία την διερεύνηση και την ανταλλαγή απόψεων μέσα από αναλύσεις, όχι μόνο σε αισθητικό επίπεδο – θεωρητικό, αλλά και σε φιλοσοφικό, κοινωνικό, ψυχολογικό, με γνώμονα πάντα την διεύρυνση των γνώσεων και της αντίληψης των συμμετεχόντων.
Μίχαλος Κωνσταντίνος, Εικαστικός
